FOLLOWING THE EXPERIENCE OF YOGA MAN RESIDES IN HIS TRUE NATURE

YOGASŪTRĀ 1.3

CHANTING SUTRAS

  • CHAPTER I - SAMADHI PADAH

    Dr M. A. Jayashree chanting Yoga Sutrani of Maharshi Patanjali

  • CHAPTER II - SADHANA PADAH

    Dr M. A. Jayashree chanting Yoga Sutrani of Maharshi Patanjali

  • CHAPTER III - VIBHUTI PADAH

    Dr M. A. Jayashree chanting Yoga Sutrani of Maharshi Patanjali

  • CHAPTER IV - KAIVALYA PADAH

    Dr M. A. Jayashree chanting Yoga Sutrani of Maharshi Patanjali

SAMāDHI-PāDAH _Chapter I

 

🔺 PATANJALI OPENING MANTRA

🔹(It invokes gratitude for Sage Patanjali)

vande gurūṇāṃ caraṇāravinde

sandarśita svātma sukhāvabodhe ।

niḥśreyase jāṅgalikāyamāne

saṃsara hālāhala mohaśāntyai ॥

ābāhu puruśākāraṃ

śaṅkhacakrāsi dhāriṇam ।

sahasra śirsamaṃ śvetamaṃ

praṇamāmi patañjalim ||

  

🔺 INVOCATION TO SAGE PATANJALI

🔹(It invokes gratitude for Sage Patanjali who transmitted knowledge for people to improve themselves)

YOGENA CITTASYA PADENA VĀCĀM

MALAM ŚARĪRASYA CA VAIDYAKENA

YOPĀKAROTTAM PRAVARAM MUNĪNĀM

PATAÑJALIM PRĀÑJALIR ĀNATO’SMI

ĀBĀHU PURUSĀKĀRAM

ŚANKHA CAKRĀSI DHĀRINAM

SAHASRA ŚIRASAM ŚVETAM

PRANAMĀMI PATAÑJALIM

 

INTRO🔺

 

    1 अथ योग-अनुशासनम्।

atha yoga-anuśāsanam।

    2 योगः िचत्त-वृित्त-िनरोधः।

yogaḥ citta-vṛtti-nirodhaḥ।

    3 तदा द्रष्टुः स्वरूपे अवस्थानम्।

tadā draṣṭuḥ svarūpe avasthānam।

    4 वृित्त-सारूप्यम् इतरत्र।

vṛtti-sārūpyam itaratra।

    5 वृत्तयः पञ्चतय्यः िक्लष्ट-अिक्लष्टाः।

vṛttayaḥ pañcatayyaḥ kliṣṭa-akliṣṭāḥ।

    6 प्रमाण-िवपयर्य-िवकल्प-िनद्रा-स्मृतयः।

pramāṇa-viparyaya-vikalpa-nidrā-smṛtayaḥ।

    7 प्रत्यक्ष-अनुमान-आगमाः प्रमाणािन।

pratyakṣa-anumāna-āgamāḥ pramāṇāni।

    8 िवपयर्यः िमथ्या-ज्ञानम् अतद्रूप-प्रितष्ठम्।

viparyayaḥ mithyā-jñānam atadrūpa-pratiṣṭham।

    9 शब्द-ज्ञान-अनुपाती वस्तु-शून्यः िवकल्पः।

śabda-jñāna-anupātī vastu-śūnyaḥ vikalpaḥ।

    10 अभाव-प्रत्यय-आलम्बना वृित्तः िनद्रा।

abhāva-pratyaya-ālambanā vṛttiḥ nidrā।

    11 अनुभूत-िवषय-असम्प्रमोषः स्मृितः।

anubhūta-viṣaya-asampramoṣaḥ smṛtiḥ।

    12 अभ्यास-वैराग्याभ्यां तत् िनरोधः। 

abhyāsa-vairāgyābhyāṃ tat nirodhaḥ।

    13 तत्र िस्थतौ यत्नः अभ्यासः।

tatra sthitau yatnaḥ abhyāsaḥ।

    14 सः तु दीघर्-काल-नैरन्तयर्-सत्कार-आसेिवतः दृढ-भूिमः।

saḥ tu dīrgha-kāla-nairantarya-satkāra-āsevitaḥ dṛḍhabhūmiḥ।

    15 दृष्ट-आनुश्रिवक-िवषय-िवतृष्णस्य वशीकार-सञ्ज्ञा वैराग्यम्।

dṛṣṭa-ānuśravika-viṣaya-vitṛṣṇasya vaśīkāra-sañjñā vairāgyam।

    16 तत् परं पुरुष-ख्यातेः गुण-वैतृष्ण्यम्।

tat paraṃ puruṣa-khyāteḥ guṇa-vaitṛṣṇyam।

    17 िवतकर् ता-रूप-अनुगमात् सम्प्रज्ञातः।

vitarka-vicāra-ānanda-asmitā-rūpa-anugamāt samprajñātaḥ।

    18 िवराम-प्रत्यय-अभ्यास-पूवर्ः संस्कार-शेषः अन्यः।

virāma-pratyaya-abhyāsa-pūrvaḥ saṃskāra-śeṣaḥ anyaḥ।

    19 भव-प्रत्ययः िवदेह-प्रकृित-लयानाम्।

bhava-pratyayaḥ videha-prakṛti-layānām।

    20 श्रद्धा-वीयर्-स्मृित-समािध-प्रज्ञा-पूवर्कः इतरेषाम्।

śraddhā-vīrya-smṛti-samādhi-prajñā-pūrvakaḥ itareṣām।

    21 तीव्र-संवेगानाम् आसन्नः।

tīvra-saṃvegānām āsannaḥ।

    22 मृदु-मध्य-अिधमात्रत्वात् ततः अिप िवशेषः।

mṛdu-madhya-adhimātratvāt tataḥ api viśeṣaḥ।

    23 ईश्वर-प्रिणधानात् वा।

īśvara-praṇidhānāt vā।

    24 क्लेश-कमर्-िवपाक-आशयैः अपरामृष्टः पुरुष-िवशेषः ईश्वरः।

kleśa-karma-vipāka-āśayaiḥ aparāmṛṣṭaḥ puruṣaviśeṣaḥ īśvaraḥ।

    25 तत्र िनरितशयं सवर्ज्ञ-बीजम्।

tatra niratiśayaṃ sarvajña-bījam।

    26 सः पूवेर्षाम् अिप गुरुः कालेन-अनवच्छेदात्।

saḥ pūrveṣām api guruḥ kālena-anavacchedāt।

    27 तस्य वाचकः प्रणवः।

tasya vācakaḥ praṇavaḥ।

    28 तत् जपः तत् अथर्-भावनम्।

tat japaḥ tat artha-bhāvanam।

    29 ततः प्रत्यक् चेतन-अिधगमः अिप अन्तराय-अभावः च।

tataḥ pratyak cetana-adhigamaḥ api antarāya-abhāvaḥ ca।

    30 व्यािध-स्त्यान-संशय-प्रमाद-आलस्य-अिवरित-भ्रािन्त-दशर्न-अलब्ध- भूिमकत्व-अनविस्थतत्वािन

vyādhi-styāna-saṃśaya-pramāda-ālasya-avirati-bhrāntidarśana- alabdha-bhūmikatva-anavasthitatvāni

    31 िचत्त-िवक्षेपाः ते अन्तरायाः।

citta-vikṣepāḥ te antarāyāḥ।

    32 दुःख-दौमर्नस्य-अङ्गमेजयत्व-श्वास-प्रश्वासाः िवक्षेप-सहभुवः।

duḥkha-daurmanasya-aṅgamejayatva-śvāsa-praśvāsāḥ vikṣepa-sahabhuvaḥ।

    33 तत् प्रितषेध-अथर्म्-एक-तत्त्व-अभ्यासः।

tat pratiṣedha-artham-eka-tattva-abhyāsaḥ।

    34 मैत्री-करुणा-मुिदत-उपेक्षाणां सुख-दुःख-पुण्य-अपुण्य-िवषयाणां भावनातः िचत्त-प्रसादनम्।

maitrī-karuṇā-mudita-upekṣāṇāṃ sukha-duḥkhapuṇya- apuṇya-viṣayāṇāṃ bhāvanātaḥ cittaprasādanam।

    35 प्रच्छदर्न-िवधारणाभ्यां वा प्राणस्य।

pracchardana-vidhāraṇābhyāṃ vā prāṇasya।

    36 िवषयवती वा प्रवृित्तः उत्पन्ना मनसः िस्थित-िनबिन्धनी।

viṣayavatī vā pravṛttiḥ utpannā manasaḥ sthitinibandhinī।

    37 िवशोका वा ज्योितष्मती।

viśokā vā jyotiṣmatī।

    38 वीत-राग-िवषयं वा िचत्तम्।

vīta-rāga-viṣayaṃ vā cittam।

    39 स्वप्न-िनद्रा-ज्ञान-आलम्बनं वा।

svapna-nidrā-jñāna-ālambanaṃ vā।

    40 यथा-अिभमत-ध्यानात् वा।

yathā-abhimata-dhyānāt vā।

    41 परमाणु-परम-महत्त्व-अन्तः अस्य वशीकारः।

paramāṇu-parama-mahattva-antaḥ asya vaśīkāraḥ।

    42 क्षीण-वृत्तेः अिभजातस्य इव मणेः ग्रहीतृ-ग्रहण-ग्राह्येषु तत् स्थ तत् अञ्जनता समापित्तः।

kṣīṇa-vṛtteḥ abhijātasya iva maṇeḥ grahītṛ-grahaṇagrāhyeṣu tat stha tat añjanatā samāpattiḥ।

    43 शब्द-अथर्-ज्ञान-िवकल्पैः सङ्कीणार् सिवतकार् समापित्तः।

śabda-artha-jñāna-vikalpaiḥ saṅkīrṇā savitarkā samāpattiḥ।

    44 स्मृित-पिरशुद्धौ स्वरूप-शून्या इव अथर्मात्र-िनभार्सा िनिवर् तकार्।

smṛti-pariśuddhau svarūpa-śūnyā iva arthamātranirbhāsā nirvitarkā।

    45 एतया एव सिवचारा िनिवर् चारा च सूक्ष्म-िवषया व्याख्याता।

etayā eva savicārā nirvicārā ca sūkṣma-viṣayā vyākhyātā।

    46 सूक्ष्म-िवषयत्वं च अिलङ्ग-पयर्वसानम्।

sūkṣma-viṣayatvaṃ ca aliṅga-paryavasānam।

    47 ता एव सवीजः समािधः।

tā eva savījaḥ samādhiḥ।

    48 िनिवर् चार-वैशारद्ये अध्यात्म-प्रसादः।

nirvicāra-vaiśāradye adhyātma-prasādaḥ।

    49 ऋतम्भरा तत्र प्रज्ञा।

ṛtambharā tatra prajñā।

    50 श्रुत-अनुमान-प्रज्ञाभ्याम् अन्य-िवषया िवशेष-अथर्त्वात्।

śruta-anumāna-prajñābhyām anya-viṣayā viśeṣaarthatvāt।

    51 तत् जः संस्कारः अन्य-संस्कार-प्रितबन्धी।

tat jaḥ saṃskāraḥ anya-saṃskāra-pratibandhī।

    52 तस्य अिप िनरोधे सवर्-िनरोधात् िनबीर्जः समािधः।

tasya api nirodhe sarva-nirodhāt nirbījaḥ samādhiḥ।

 

CLOSING इित पतञ्जिल-िवरिचते योग-सूत्रे प्रथमः समािध-पादः।

iti patañjali-viracite yoga-sūtre prathamaḥ samādhipādaḥ।

 

 

SāDHANA-PāDAH _Chapter II

 

🔺 INTRO अथ िद्वतीयः पादः।साधन-पादः।

atha dvitīyaḥ pādaḥ।

SāDHANA-PāDAH।

 

    1 तपः-स्व-अध्याय-ईश्वर-प्रिणधानािन िक्रया-योगः।

tapaḥ-sva-adhyāya-īśvara-praṇidhānāni kriyā-yogaḥ।

    2 समािध-भावना-अथर्ः क्लेश-तनू-करण-अथर्ः च।

samādhi-bhāvanā-arthaḥ kleśa-tanū-karaṇa-arthaḥ ca।

    3 अिवद्या-अिस्मता-राग-द्वेष-अिभिनवेशाः क्लेशाः।

avidyā-asmitā-rāga-dveṣa-abhiniveśāḥ kleśāḥ।

    4 अिवद्या क्षेत्रम् उत्तरेषां प्रसुप्त-तनु-िविच्छन्न-उदाराणाम्।

avidyā kṣetram uttareṣāṃ prasupta-tanu-vicchinnaudārāṇām।

    5 अिनत्य-अशुिच-दुःख-अनात्मसु िनत्य-शुिच-सुख-आत्म-ख्याितः अिवद्या।

anitya-aśuci-duḥkha-anātmasu nitya-śuci-sukha-ātmakhyātiḥ avidyā।

    6 दृक् दशर्न-शक्त्योः एक-आत्मता-इव-अिस्मता।

dṛk darśana-śaktyoḥ eka-ātmatā-iva-asmitā।

    7 सुख-अनुशयी रागः।

sukha-anuśayī rāgaḥ।

    8 दुःख-अनुशयी द्वेषः।

duḥkha-anuśayī dveṣaḥ।

    9 स्व-रस-वाही िवदुषः अिप तथा आरूढः अिभिनवेशः।

sva-rasa-vāhī viduṣaḥ api tathā ārūḍhaḥ abhiniveśaḥ।

    10 ते प्रितप्रसव-हेयाः सूक्ष्माः।

te pratiprasava-heyāḥ sūkṣmāḥ।

    11 ध्यान-हेयाः तत् वृत्तयः।

dhyāna-heyāḥ tat vṛttayaḥ।

    12 क्लेश-मूलः कमर्-आशयः दृष्ट-अदृष्ट-जन्म-वेदनीयः।

kleśa-mūlaḥ karma-āśayaḥ dṛṣṭa-adṛṣṭa-janma-vedanīyaḥ।

    13 सित मूले तत् िवपाकः जाित-आयुः-भोगाः।

sati mūle tat vipākaḥ jāti-āyuḥ-bhogāḥ।

    14 ते ह्लाद-पिरताप-फलाः पुण्य-अपुण्य-हेतुत्वात्।

te hlāda-paritāpa-phalāḥ puṇya-apuṇya-hetutvāt।

    15 पिरणाम-ताप-संस्कार-दुःखैः गुण-वृित्त-िवरोधात् च दुःखम् एव सवर्ं िववेिकनः।

pariṇāma-tāpa-saṃskāra-duḥkhaiḥ guṇa-vṛtti-virodhāt ca duḥkham eva sarvaṃ vivekinaḥ।

    16 हेयं दुःखम् अनागतम्।

heyaṃ duḥkham anāgatam।

    17 द्रष्टृ-दृश्ययोः संयोगः हेय-हेतुः।

draṣṭṛ-dṛśyayoḥ saṃyogaḥ heya-hetuḥ।

    18 प्रकाश-िक्रया-िस्थित-शीलं भूत-इिन्द्रय-आत्मकं भोग-अपवगर्-अथर्ं दृश्यम्।

prakāśa-kriyā-sthiti-śīlaṃ bhūta-indriya-ātmakaṃ bhoga-apavarga-arthaṃ dṛśyam।

    19 िवशेष-अिवशेष-िलङ्ग-मात्र-अिलङ्गािन गुण-पवार्िण।

viśeṣa-aviśeṣa-liṅga-mātra-aliṅgāni guṇa-parvāṇi।

    20 द्रष्टा दृिश-मात्रः शुद्धः अिप प्रत्यय-अनुपश्यः।

draṣṭā dṛśi-mātraḥ śuddhaḥ api pratyaya-anupaśyaḥ।

    21 तत् अथर्ः एव दृश्यस्य आत्मा।

tat arthaḥ eva dṛśyasya ātmā।

    22 कृत-अथर्ं प्रित नष्टम् अिप अनष्टं तत् अन्य-साधारणत्वात्।

kṛta-arthaṃ prati naṣṭam api anaṣṭaṃ tat anyasādhāraṇatvāt।

    23 स्व-स्वािम-शक्त्योः स्वरूप-उपलिब्ध-हेतुः संयोगः।

sva-svāmi-śaktyoḥs varūpa-upalabdhi-hetuḥ saṃyogaḥ।

    24 तस्य हेतुः अिवद्या।

tasya hetuḥ avidyā।

    25 तत्-अभावात् संयोग-अभावः हानं तत्-दृशेः कैवल्यम्।

tat-abhāvāt saṃyoga-abhāvaḥ hānaṃ tat-dṛśeḥ kaivalyam।

    26 िववेक-ख्याितः अिवप्लवा हान-उपायः।

viveka-khyātiḥ aviplavā hāna-upāyaḥ।

    27 तस्य सप्तधा प्रान्त-भूिमः प्रज्ञा।

tasya saptadhā prānta-bhūmiḥ prajñā।

    28 योग-अङ्ग-अनुष्ठानात् अशुिद्ध-क्षये ज्ञान-दीिप्तः आिववेक-ख्यातेः।

yoga-aṅga-anuṣṭhānāt aśuddhi-kṣaye jñāna-dīptiḥ āviveka-khyāteḥ।

    29 यम-िनयम आसन-प्राण-आयाम-प्रत्याहार-धारणा-ध्यान-समाधयः अष्टौ अङ्गािन।

yama-niyama āsana-prāṇa-āyāma-pratyāhāra-dhāraṇādhyāna-samādhayaḥ aṣṭau aṅgāni।

    30 अिहंसा-सत्य-अस्तेय-ब्रह्मचयर्-अपिरग्रहाः यमाः।

ahiṃsā-satya-asteya-brahmacarya-aparigrahāḥ yamāḥ।

    31 जाित-देश-काल-समय-अनविच्छन्नाः सावर्भौमाः महाव्रतम्।

jāti-deśa-kāla-samaya-anavacchinnāḥ sārvabhaumāḥ mahāvratam।

    32 शौच-सन्तोष-तपः-स्व-अध्याय-ईश्वर-प्रिणधानािन िनयमाः।

śauca-santoṣa-tapaḥ-sva-adhyāya-īśvara-praṇidhānāni niyamāḥ।

    33 िवतकर् -बाधने प्रितपक्ष-भावनम्।

vitarka-bādhane pratipakṣa-bhāvanam।

    34 िवतकार्ः िहंसादयः कृत-कािरत-अनुमोिदताः लोभ-क्रोध-मोह-पूवर्काः मृदु-मध्य-अिधमात्राः दुःख-अज्ञान-अनन्त-फलाः इित प्रितपक्ष-भावनम्।

vitarkāḥ hiṃsādayaḥ kṛta-kārita-anumoditāḥ lobha-krodhamoha- pūrvakāḥ mṛdu-madhya-adhimātrāḥ duḥkha-ajñānaananta- phalāḥ iti pratipakṣa-bhāvanam।

    35 अिहंसा-प्रितष्ठायां तत्-सिन्नधौ वैर-त्यागः।

ahiṃsā-pratiṣṭhāyāṃ tat-sannidhau vaira-tyāgaḥ।

    36 सत्य-प्रितष्ठायां िक्रया-फल-आश्रयत्वम्।

satya-pratiṣṭhāyāṃ kriyā-phala-āśrayatvam।

    37 अस्तेय-प्रितष्ठायां सवर्-रत्न-उपस्थानम्।

asteya-pratiṣṭhāyāṃ sarva-ratna-upasthānam।

    38 ब्रह्मचयर्-प्रितष्ठायां वीयर्-लाभः।

brahmacarya-pratiṣṭhāyāṃ vīrya-lābhaḥ।

    39 अपिरग्रह-स्थैयेर् जन्म-कथन्ता-सम्बोधः।

aparigraha-sthairye janma-kathantā-sambodhaḥ।

    40 शौचात् स्वाङ्ग-जुगुप्सा परैः असंसगर्ः।

śaucāt svāṅga-jugupsā paraiḥ asaṃsargaḥ।

    41 सत्त्व-शुिद्ध-सौमनस्य एकाग्र्य-इिन्द्रय-जय-आत्म-दशर्न-योग्यत्वािन च।

sattva-śuddhi-saumanasya ekāgrya-indriya-jaya-ātmadarśana-yogyatvāni ca।

    42 सन्तोषात् अनुत्तम-सुख-लाभः।

santoṣāt anuttama-sukha-lābhaḥ।

    43 काय-इिन्द्रय-िसिद्धः अशुिद्ध-क्षयात् तपसः।

kāya-indriya-siddhiḥ aśuddhi-kṣayāt tapasaḥ।

    44 स्व-अध्यायात् इष्ट-देवता-सम्प्रयोगः।

sva-adhyāyāt iṣṭa-devatā-samprayogaḥ।

    45 समािध-िसिद्धः ईश्वर-प्रिणधानात्।

samādhi-siddhiḥ īśvara-praṇidhānāt।

    46 िस्थर-सुखम् आसनम्।

sthira-sukham āsanam।

    47 प्रयत्न-शैिथल्य-अनन्त-समापित्तभ्याम्।

prayatna-śaithilya-ananta-samāpattibhyām।

    48 ततः द्वन्द्व-अनिभघातः।

tataḥ dvandva-anabhighātaḥ।

    49 तिस्मन् सित श्वास-प्रश्वासयोः गित-िवच्छेदः प्राण-आयामः।

tasmin sati śvāsa-praśvāsayoḥ gati-vicchedaḥ prāṇaāyāmaḥ।

    50 स: तु बाह्य-आभ्यन्तर-स्तम्भ-वृित्तः देश-काल-सङ्ख्यािभः पिरदृष्टः दीघर्-सूक्ष्मः।

saḥ tu bāhya-ābhyantara-stambha-vṛttiḥ deśa-kālasaṅkhyābhiḥ paridṛṣṭaḥ dīrgha-sūkṣmaḥ।

    51 बाह्य-आभ्यन्तर-िवषय-आक्षेपी चतुथर्ः।

bāhya-ābhyantara-viṣaya-ākṣepī caturthaḥ।

    52 ततः क्षीयते प्रकाश-आवरणम्।

tataḥ kṣīyate prakāśa-āvaraṇam।

    53 धारणासु च योग्यता मनसः।

dhāraṇāsu ca yogyatā manasaḥ।

    54 स्व-िवषय-असम्प्रयोगे िचत्त-स्वरूप-अनुकारः इव इिन्द्रयाणां प्रत्याहारः।

sva-viṣaya-asamprayoge citta-svarūpa-anukāraḥ iva indriyāṇāṃ pratyāhāraḥ।

    55 ततः परमा वश्यता इिन्द्रयाणाम्।

tataḥ paramā vaśyatā indriyāṇām।

 

CLOSING इित पतञ्जिल-िवरिचते योग-सूत्रे िद्वतीयः साधन-पादः।

iti patañjali-viracite yoga-sūtre dvitīyaḥ sādhana-pādaḥ।

 

 

VIBHūTI-PāDAH _Chapter III

🔹 INTRO अथ तृतीयः पादः िवभूित-पादः।

atha tṛtīyaḥ pādaḥ।

VIBHūTI - PāDAH। 1

    1 देश-बन्धः िचत्तस्य धारणा।

deśa-bandhaḥ cittasya dhāraṇā।

2 तत्र प्रत्यय-एकतानता ध्यानम्। tatra pratyaya-ekatānatā dhyānam। 3 तत् एव अथर्-मात्र-िनभार्सं स्वरूप-शून्यम् इव समािधः। tat eva artha-mātra-nirbhāsaṃ svarūpa-śūnyam iva samādhiḥ। 4 रयम् एकत्र संयमः। trayam ekatra saṃyamaḥ। 5 तत्-जयात् प्रज्ञा-लोकः। tat-jayāt prajñā-lokaḥ। 6 तस्य भूिमषु िविनयोगः। tasya bhūmiṣu viniyogaḥ। 7 त्रयम् अन्तरङ्गं पूवेर्भ्यः। trayam antaraṅgaṃ pūrvebhyaḥ। 8 तत् अिप बिहरङ्गं िनबीर्जस्य। tat api bahiraṅgaṃ nirbījasya। 9 व्युत्थान-िनरोध-संस्कारयोः अिभभव-प्रादुभार्वौ िनरोध-क्षण-िचत्त-अन्वयः िनरोध-पिरणामः। vyutthāna-nirodha-saṃskārayoḥ abhibhava-prādurbhāvau nirodha-kṣaṇa-citta-anvayaḥ nirodha-pariṇāmaḥ। 10 तस्य प्रशान्त-वािहता संस्कारात्। tasya praśānta-vāhitā saṃskārāt। 11 सवर्-अथर्ता-एकाग्रतयोः क्षय-उदयौ िचत्तस्य समािध-पिरणामः। sarva-arthatā-ekāgratayoḥ kṣaya-udayau cittasya samādhipariṇāmaḥ। 12 ततः पुनः शान्त-उिदतौ तुल्य-प्रत्ययौ िचत्तस्य एकाग्रता-पिरणामः। tataḥ punaḥ śānta-uditau tulya-pratyayau cittasya ekāgratāpariṇāmaḥ। 13 एतेन भूत-इिन्द्रयेषु धमर्-लक्षणा-अवस्था-पिरणामाः व्याख्याताः। etena bhūta-indriyeṣu dharma-lakṣaṇā-avasthā-pariṇāmāḥ vyākhyātāḥ। 14 शान्त-उिदत-अव्यपदेश्य-धमर्-अनुपाती धमीर्। śānta-udita-avyapadeśya-dharma-anupātī dharmī। 15 क्रम-अन्यत्वं पिरणामा-अन्यत्वे हेतुः। krama-anyatvaṃ pariṇāmā-anyatve hetuḥ। 16 पिरणाम-त्रय-संयमात् अतीत-अनागत-ज्ञानम्। pariṇāma-traya-saṃyamāt atīta-anāgata-jñānam। 17 शब्द-अथर्-प्रत्ययानाम् इतर-इतर-अध्यासात् सङ्करः तत्-प्रिवभाग-संयमात् सवर्-भूत-रुत-ज्ञानम्। śabda-artha-pratyayānām itara-itara-adhyāsāt saṅkaraḥ tatpravibhāga- saṃyamāt sarva-bhūta-ruta-jñānam। 18 संस्कार-साक्षात्-करणात् पूवर्-जाित-ज्ञानम्। saṃskāra-sākṣāt-karaṇāt pūrva-jāti-jñānam। 19 परत्ययस्य पर-िचत्त-ज्ञानम्। pratyayasya para-citta-jñānam। 20 न च तत्-सालम्बनं तस्य अिवषयी-भूतत्वात्। na ca tat-sālambanaṃ tasya aviṣayī-bhūtatvāt। 21 काय-रूप-संयमात् तत्-ग्राह्य-शिक्त-स्तम्भे चक्षुः-प्रकाश-असम्प्रयोगे अन्तधार्नम्। kāya-rūpa-saṃyamāt tat-grāhya-śakti-stambhe cakṣuḥ- prakāśa-asamprayoge antardhānam। 22 सोपक्रमं िनरुपक्रमं च कमर् तत्-संयमात् अपरान्त-ज्ञानम् अिरष्टेभ्यः वा। sopakramaṃ nirupakramaṃ ca karma tat-saṃyamāt aparānta-jñānam ariṣṭebhyaḥ vā। 23 मैत्री आिदषु बलािन। maitrī ādiṣu balāni। 24 बलेषु हिस्त-बल-अादीिन। baleṣu hasti-bala-aādīni। 25 प्रवृित्त-आलोक-न्यासात् सूक्ष्म-व्यविहत-िवप्रकृष्ट-ज्ञानम्। pravṛtti-āloka-nyāsāt sūkṣma-vyavahita-viprakṛṣṭa-jñānam। 26 भुवन-ज्ञानं सूयेर् संयमात्। bhuvana-jñānaṃ sūrye saṃyamāt। 27 चन्द्रे तारा-व्यूह-ज्ञानम्। candre tārā-vyūha-jñānam। 28 रुवे तत्-गित-ज्ञानम्। dhruve tat-gati-jñānam। 29 नािभ-चक्रे काय-व्यूह-ज्ञानम्। nābhi-cakre kāya-vyūha-jñānam। 30 कण्ठ-कूपे क्षुत्-िपपासा-िनवृित्तः। kaṇṭha-kūpe kṣut-pipāsā-nivṛttiḥ। 31 कूमर्-नाड्यां स्थैयर्म्। kūrma-nāḍyāṃ sthairyam। 32 मूधर्-ज्योितिष िसद्ध-दशर्नम्। mūrdha-jyotiṣi siddha-darśanam। 33 राितभात् वा सवर्म्। prātibhāt vā sarvam। 34 हृदये िचत्त-संिवत्। hṛdaye citta-saṃvit। 35 सत्त्व-पुरुषयोः अत्यन्त-असङ्कीणर्योः प्रत्यय-अिवशेषः भोगः पर-अथर्त्वात् स्व- अथर्-संयमात् पुरुष-ज्ञानम्। sattva-puruṣayoḥ atyanta-asaṅkīrṇayoḥ pratyaya-aviśeṣaḥ bhogaḥ para-arthatvāt sva-artha-saṃyamāt puruṣa-jñānam। 36 ततः प्राितभ-श्रावण-वेदन-आदशर्-आस्वाद-वातार्ः जायन्ते। tataḥ prātibha-śrāvaṇa-vedana-ādarśa-āsvāda-vārtāḥ jāyante। 37 ते समाधौ उपसगार्ः व्युत्थाने िसद्धयः। te samādhau upasargāḥ vyutthāne siddhayaḥ। 38 बन्ध-कारण-शैिथल्यात् प्रचार-संवेदनात् च िचत्तस्य पर-शरीर-आवेशः। bandha-kāraṇa-śaithilyāt pracāra-saṃvedanāt ca cittasya para-śarīra-āveśaḥ। 39 उदान-जयात् जल-पङ्क-कण्टक-अािदषु असङ्गः उत्क्रािन्तः च। udāna-jayāt jala-paṅka-kaṇṭaka-aādiṣu asaṅgaḥ utkrāntiḥ ca। 40 समान-जयात् ज्वलनम्। samāna-jayāt jvalanam। 41 रोत्र-आकाशयोः सम्बन्ध-संयमात् िदव्यं श्रोत्रम्। śrotra-ākāśayoḥ sambandha-saṃyamāt divyaṃ śrotram। 42 काय-आकाशयोः सम्बन्ध-संयमात् लघु-तूल-समापत्तेः च आकाश-गमनम्। kāya-ākāśayoḥ sambandha-saṃyamāt laghu-tūlasamāpatteḥ ca ākāśa-gamanam। 43 बिहः अकिल्पता वृित्तः महा-िवदेहाः ततः प्रकाश-आवरण-क्षयः। bahiḥ akalpitā vṛttiḥ mahā-videhāḥ tataḥ prakāśa-āvaraṇakṣayaḥ। 44 स्थूल-स्वरूप-सूक्ष्म-अन्वय-अथर्वत्त्व-संयमात् भूत जयः। sthūla-svarūpa-sūkṣma-anvaya-arthavattva-saṃyamāt bhūta jayaḥ। 45 ततः अिणमा-अािद-प्रादुभार्वः काय-सम्पत्-तत़-धमर्-अनिभघातः च। tataḥ aṇimā-aādi-prādurbhāvaḥ kāya-sampat-tata़-dharmaanabhighātaḥ ca। 46 रूप-लावण्य-बल-वज्र-संहननत्वािन काय-सम्पत्। rūpa-lāvaṇya-bala-vajra-saṃhananatvāni kāya-sampat। 47 ग्रहण-स्वरूप-अिस्मता-अन्वय-अथर्वत्त्व-संयमात् इिन्द्रय-जयः। grahaṇa-svarūpa-asmitā-anvaya-arthavattva-saṃyamāt indriya-jayaḥ। 48 ततः मनोजिवत्वं िवकरण-भावः प्रधान-जयः च। tataḥ manojavitvaṃ vikaraṇa-bhāvaḥ pradhāna-jayaḥ ca। 49 सत्त्व-पुरुष-अन्यता-ख्याित-मात्रस्य सवर्-भाव-अिधष्ठातृत्वं सवर्-ज्ञातृत्वं च। sattva-puruṣa-anyatā-khyāti-mātrasya sarva-bhāvaadhiṣṭhātṛtvaṃ sarva-jñātṛtvaṃ ca। 50 तत्-वैराग्यात् अिप दोष-बीज-क्षये कैवल्यम्। tat-vairāgyāt api doṣa-bīja-kṣaye kaivalyam। 51 थािन-उपिनमन्त्रणे सङ्ग-स्मय-अकरणं पुनः अिनष्ट-प्रसङ्गात्। sthāni-upanimantraṇe saṅga-smaya-akaraṇaṃ punaḥ aniṣṭa-prasaṅgāt। 52 षण-तत्-क्रमयोः संयमात् िववेकजं ज्ञानम्। kṣaṇa-tat-kramayoḥ saṃyamāt vivekajaṃ jñānam। 53 जाित-लक्षण-देशैः अन्यता-अनवच्छेदात् तुल्ययोः ततः प्रितपित्तः। jāti-lakṣaṇa-deśaiḥ anyatā-anavacchedāt tulyayoḥ tataḥ pratipattiḥ। 54 तारकं सवर्-िवषयं सवर्था-िवषयम् अक्रमं च इित िववेकजं ज्ञानम्। tārakaṃ sarva-viṣayaṃ sarvathā-viṣayam akramaṃ ca iti vivekajaṃ jñānam। 55 सत्त्व-पुरुषयोः शुिद्ध-साम्ये कैवल्यम् इित। sattva-puruṣayoḥ śuddhi-sāmye kaivalyam iti। CLOSING इित पतञ्जिल-िवरिचते योग-सूत्रे तृतीयः िवभूित-पादः। iti patañjali-viracite yoga-sūtre tṛtīyaḥ vibhūti-pādaḥ।

KAIVALYA-PāDAH _Chapter IV

🔹 INTRO चतुथर्ः पादः। कैवल्य-पादः। caturthaḥ pādaḥ। KAIVALYA - PāDAH। 1 जन्म-ओषिध-मन्त्र-तपः समािधजाः िसद्धयः। janma-oṣadhi-mantra-tapaḥ samādhijāḥ siddhayaḥ। 2 जाित-अन्तर-पिरणामः प्रकृित-आपूरात्। jāti-antara-pariṇāmaḥ prakṛti-āpūrāt। 3 िनिमत्तम् अप्रयोजकं प्रकृतीनां वरण-भेदः तु ततः क्षेित्रकवत्। nimittam aprayojakaṃ prakṛtīnāṃ varaṇa-bhedaḥ tu tataḥ kṣetrikavat। 4 िनमार्ण-िचत्त-अन्यिस्मता-मात्रात्। nirmāṇa-citta-anyasmitā-mātrāt। 5 प्रवृित्त-भेदे प्रयोजकं िचत्तम् एकम् अनेकेषाम्। pravṛtti-bhede prayojakaṃ cittam ekam anekeṣām। 6 तत्र ध्यानजम् अनाशयम्। tatra dhyānajam anāśayam। 7 कमर्-अशुक्ल-अकृष्णं योिगनः ित्रिवधम् इतरेषाम्। karma-aśukla-akṛṣṇaṃ yoginaḥ trividham itareṣām। 8 ततः तत्-िवपाक-अनुगुणानाम् एव अिभव्यिक्तः वासनानाम्। tataḥ tat-vipāka-anuguṇānām eva abhivyaktiḥ vāsanānām। 9 जाित-देश-काल-व्यविहतानाम् अिप आनन्तयर्ं स्मृित-संस्कारयोः एक-रूपत्वात्। jāti-deśa-kāla-vyavahitānām api ānantaryaṃ smṛtisaṃskārayoḥ eka-rūpatvāt। 10 तासाम् अनािदत्वं च आिशषः िनत्यत्वात्। tāsām anāditvaṃ ca āśiṣaḥ nityatvāt। 11 हेतु-फल-आश्रय-आलम्बनैः सङ्गृहीतत्वात् एषाम् अभावे तत्-अभावः। hetu-phala-āśraya-ālambanaiḥ saṅgṛhītatvāt eṣām abhāve tat-abhāvaḥ। 12 अतीत-अनागतं स्वरूपतः अिस्त-अध्व-भेदात् धमार्णाम्। atīta-anāgataṃ svarūpataḥ asti-adhva-bhedāt dharmāṇām। 13 ते व्यक्त-सूक्ष्माः गुण-आत्मानः। te vyakta-sūkṣmāḥ guṇa-ātmānaḥ। 14 पिरणाम-एकत्वात् वस्तु-तत्त्वम्। pariṇāma-ekatvāt vastu-tattvam। 15 वस्तु-साम्ये िचत्त-भेदात् तयोः िवभक्तः पन्थाः। vastu-sāmye citta-bhedāt tayoḥ vibhaktaḥ panthāḥ। 16 न च एक-िचत्त-तन्त्रं वस्तु तत् अप्रमाणकं तदा िकं स्यात्। na ca eka-citta-tantraṃ vastu tat apramāṇakaṃ tadā kiṃ syāt। 17 तत् उपराग-अपेिक्षत्वात् िचत्तस्य वस्तु ज्ञात-अज्ञातम्। tat uparāga-apekṣitvāt cittasya vastu jñāta-ajñātam। 18 सदा ज्ञाताः िचत्त-वृत्तयः तत्-प्रभोः पुरुषस्य अपिरणािमत्वात्। sadā jñātāḥ citta-vṛttayaḥ tat-prabhoḥ puruṣasya apariṇāmitvāt। 19 न तत्-स्व-आभासं दृश्यत्वात्। na tat-sva-ābhāsaṃ dṛśyatvāt। 20 एक-समये च उभय-अनवधारणम्। eka-samaye ca ubhaya-anavadhāraṇam। 21 िचत्त-अन्तर-दृश्ये बुिद्ध-बुद्धेः अितप्रसङ्गः स्मृित-सङ्करः च। citta-antara-dṛśye buddhi-buddheḥ atiprasaṅgaḥ smṛtisaṅkaraḥ ca। 22 िचतेः अप्रितसङ्क्रमायाः तत्-आकार-आपत्तौ स्व-बुिद्ध-संवेदनम्। citeḥ apratisaṅkramāyāḥ tat-ākāra-āpattau sva-buddhisaṃvedanam। 23 रष्टृ-दृश्य-उपरक्तं िचत्तं सवर्-अथर्म्। draṣṭṛ-dṛśya-uparaktaṃ cittaṃ sarva-artham। 24 तत् असङ्ख्येय-वासनािभः िचत्रम् अिप पर-अथर्ं संहित-अकािरत्वात्। tat asaṅkhyeya-vāsanābhiḥ citram api para-arthaṃ saṃhatiakāritvāt। 25 िवशेष-दिशर्नः आत्म-भाव-भावना-िविनवृित्तः। viśeṣa-darśinaḥ ātma-bhāva-bhāvanā-vinivṛttiḥ। 26 तदा िववेक-िनम्नं कैवल्य-प्राक्-भारं िचत्तम्। tadā viveka-nimnaṃ kaivalya-prāk-bhāraṃ cittam। 27 तत्-िछद्रेषु प्रत्यय-अन्तरािण संस्कारेभ्यः। tat-chidreṣu pratyaya-antarāṇi saṃskārebhyaḥ। 28 हानम् एषां क्लेशवत् उक्तम्। hānam eṣāṃ kleśavat uktam। 29 रसङ्ख्याने अिप अकुसीदस्य सवर्था िववेक-ख्यातेः धमर्-मेघः समािधः। prasaṅkhyāne api akusīdasya sarvathā viveka-khyāteḥ dharma-meghaḥ samādhiḥ। 30 ततः क्लेश-कमर्-िनवृित्तः। tataḥ kleśa-karma-nivṛttiḥ। 31 तदा सवर्-आवरणम् अलापेतस्य ज्ञानस्य अानन्त्यात् ज्ञेयम् अल्पम्। tadā sarva-āvaraṇam alāpetasya jñānasya aānantyāt jñeyam alpam। 32 ततः कृत-अथार्नां पिरणाम-क्रम-समािप्तः गुणानाम्। tataḥ kṛta-arthānāṃ pariṇāma-krama-samāptiḥ guṇānām। 33 क्षण-प्रितयोगी पिरणाम-अपर-अन्त-िनग्रार्ह्यः क्रमः। kṣaṇa-pratiyogī pariṇāma-apara-anta-nirgrāhyaḥ kramaḥ। 34 पुरुष-अथर्-शून्यानां गुणानां प्रितप्रसवः कैवल्यं स्वरूप-प्रितष्ठा वा िचित-शिक्तःइित। puruṣa-artha-śūnyānāṃ guṇānāṃ pratiprasavaḥ kaivalyaṃ svarūpa-pratiṣṭhā vā citi-śaktiḥ iti। CLOSING इित पतञ्जिल-िवरिचते योग-सूत्रे चतुथर्ः कैवल्य-पादः। iti patañjali-viracite yoga-sūtre caturthaḥ kaivalya-pādaḥ। इित श्री पातञ्जल-योग-सूत्रािण। iti śrī pātañjala-yoga-sūtrāṇi।


PERSONAL SESSIONS

  • ISSUES

    You should contact me if:

    -You are in a state of anxiety

    -You have physical and emotional tensions

  • Find answers

    Difficulties that I will help you to get over:

    Physical tensions and blocks reside in memory of muscles. Because we all get strong emotional experiences in the past or present, to every situation the body responds with some physical tensions. You should be aware of the signs that appear in your body. Releasing deep tensions and blocks is a prerequisite for strengthening your immune system and achieving a state of lightness and emotional pleasure.

  • TRANSFORMATION

    The basic principles of my guidance and correction:

    ▫️Breathing excercises for emotional comfort.

    ▫️Yoga posture sequences specific for: back alignement, digestion care, hip flexibility, restful sleep.

    ▫️Techniques of relaxation to brigning you more peace.

    ▫️Psychological consolation to bringing more light and freedom in you.

CLASSES ARE INSTRUCTED IN

RUSSIAN - FRENCH - ENGLISH

This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. / +33 659542845

Contact Maya. Thank you for your interest!
CONTACT